جزوه حقوق مدنی پیشرفته
.
رکن سوم: قاضی و دادرس
قضاوت شاخه ای از درخت سرپرستی جامعه است که مخصوص پیامبر (ص) و جانشینان اوست.یکی از ضروریات جامعه – —————————————–
:
— — :
– :
– :
() : 
– :
:
:
:
ً – ————————
َِّ َََُِِْْْ ٍِْ ََََُِْْْ ٍِْ ََْْ ََُِِّّ ًَُْ ًَِّ
() :
ََََُّّ ََََُُِّ َََََُُُُِّ- —————————————
– :
() : “َُ ٍ ٌ ْ ِِ َِ ” – :
:
َْ َََ َِِْْ َِ ِِّ َ ََ ََِِّْ ً
– :
() : ً – :
() :
َُ َِ َُِِّ. () – :
() : َُ ُُ ِ ِ ِْ ََِ ََ َِ
– :
() () : َُ َُ ً () :
َُ ُِ – ََُّ َِ َََََ َِ 
– :
– ———————————————–
– – – – – – – – – – :
ً ً – :
بی خرد نمی تواند بین خوب و بد ،فرقی قائل باشد و به نیکی از سرمایه های وجودی خود استفاده کند ،چه رسد به اینکه میان امت به قضاوت بنشیند.
بنابراین تصدی منصب قضا برای غیر عاقل جایز نیست و حتی شایسته تر آن است که متصدیان این امر خطیر از کمال عقل برخوردار باشند که انگیزه های الهی نیز در آن وجود داشته باشد و با استفاده از v سلیم ،آموزه های اخلاقی و دینی را خوب فرا گرفته باشد و به جا و به موقع به کار بندد.
در نظام دینی با این کلام تاکید و پذیرفته شده است که :
کلما حَكَمَ بِهِ الشَّرْعُ حَكَمَ بِهِ الْعَقْلُ وکلما حَكَمَ بِهِ الْعَقْلُ حَكَمَ بِهِ الشَّرْعُ
یعنی هر آنچه که شرع مقدس حکم کرده،عقل نیز پذیرفته و حکم کرده و برعکس . که دلالت بر پذیرش و اهمیت عقل دارد .در واقع انسان عاقل دنبال درستکاری و اصلاح جامعه و حل مشکلات است و با درایت عقل و رشد علمی بر مسائل غلبه و فائق می گردد.
3- اسلام:
در جامعه اسلامی،باید متصدیان امر قضا ،مسلمان باشند و آگاه به تعالیم و معارف اسلامی .چراکه جایگاهی که مخصوص پیامبر (ص) و ائمه اطهار علیهم السلام و جانشینان آنان می باشد ،بایستی متصف به شرط اسلام و مسلمان بودن ،آن هم عالم دینی یا شخص آگاه به مسائل قضاء اسلامی باشد.بنابراین قضاوت شخص غیر مسلمان در جامعه اسلامی پذیرفته نیست.
از اوامر الهی است که فرموده اند:
” وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا ” خداوند هرگز کافران را بر مومنان مسلط نمی نماید.
4- ایمان:
این شرط در واقع مبین آن است که صرف مسلمان بودن کافی نیست بلکه شخص باید مسلمان و مومن باشد .یعنی مسلط و مقید به احکام شرع باشد و ضعفی در اعتقادات دینی حقوق مدنی باشد.
البته این معنا هم گفته شده است که مراد،عدم نفوذ قضای مخالف است و چنین آورده اند که :
” المراد من الایمان ،کان القاضی امامیاً ”
5- عدالت:
از نظر سیستم دادرسی اسلام، شرط کمال انسان ،وجود ملکه عدالت در اوست و قرآن چنین دستور داده است که مومنان قائم به عدل باشند.
ملکه عدالت باید بعنوان یک حالت درونی در وجود شخص قاضی باشد چرا که قضاوت بدون عدالت اصلاً قضاوت نیست و گناهی است نابخشودنی .لذا قاضی بایستس با رعایت تقوای الهی و دوری از گناهان کبیره و عدم اصرار بر گناهان صغیره جهت احقاق حق متداعیین اقدام و به عدالت بین آنها قضاوت نماید و در واقع قضات باید برپا دارنده عدالت در حیطه داوری بین مردم باشند و به نوعی امین مردم هستند.
6- طهارت مولد:
شخص مسلمان ،عادل با تقوا ،قطعاً کسی است که طهارت مولد دارد (یعنی کسیکه از پدر و مادر مسلمان در اثر پیوند زناشویی صحیح و مورد تایید اسلام به دنیا آمده باشد.) بنابراین متولد از بستر حرام،قطعاً نمی تواند در مسند قضا بنشیند و قطعاً خداوند متعال چنین شخصی را در مسیر قضاوت بین مردم قرار نمی دهد و در واقع چنین مجالی پیدا نمی کند.
تا سیه رو شود هر که در او غش باشد.
7- ذکوریت:
یکی از شرایطی که برای مسند قضا عنوان شده مرد بودن است که بلحاظ برخی از مصالح و جزوه حقوق مدنی پیشرفته مردان ،این امر خطیر به مردان سپرده گردیده و عنوان شده که غلبه قدرت عقل و ادراک و قدرت و استطاعت در مردان و غلبه قدرت احساس و عاطفه و عشق و مهربانی در زنان ً ً ََُْ ،- :
ً – :
ً
– ————————————————
ُُ-:
که عده ای آن را شرط اساسی نمی دانند ،ولی در واقع بین شخص بینا و اعمی فرق وجود دارد و بهتر است که قاضی از قدرت بینایی برخوردار باشد تا بتواند از قضاوت درستی برخوردار باشد.
فصل دوم – ارکان قضاوت در اسلام —————————————-
نظام قضایی اسلام دارای 2 رکن اساسی است : 1- قانون 2- عدالت
1- رکن قانون:
یکی از مولفه های اصلی نظام قضایی اسلام ،احکام و مقررات مدون است.قانون قضایی اسلام ،اخذ شده از منبع غنی وحی است و خالی از اشتباه و خطاست و با قوانین ساخته دست بشر اختلاف اساسی دارد و این امر در تمامی ابعاد ،متضمن سعادت بشر و دوری از مخاصمات است.
آیه 48 از سوره مائده چنین بیان داشته است که :
فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمّا جاءَکَ مِنَ الْحَقِّ
ای عیسی پس حکم کن جزوه حقوق مدنی پیشرفته مردم آنطوری که خداوند دستور داده و از نفسانیات آنان پیروی مکن تا به حق برسی.
در کشور ما نیز وضع تقنین قوانین اینطور است که بر مبنای قواعد و مقررات شرعی تنظیم گردیده اند و شورای محترم نگهبان نیز وظیفه تطبیق قوانین را با موضوعات شرعی بر عهده حقوق مدنی . و این امر ،نظام اسلامی را از سایر نظامات غیر دینی متمایز و برتر ساخته ،چراکه مشروعیت حاکمیت در نظام اسلامی از جانب خداوند سبحان است و تنها قوانین الهی است که مبری از خطا و اشتباه است و از سرچشمه زلال وحی بر پیامبر اکرم (ص) نازل شده است.
2- رکن عدالت:
می دانیم که نظام هستی بر پایه عدالت استوار است.
” بِالْعَدلِ قامَتِ السَماوات و الارض ” عدالت ستون آسمان و زمین است
عدل بالاترین درجه :
” ََََُّّ َََُُُّ ِِِْْ ََُ ِِّ َ َْ ََُُِْْ َِ َِِْْ َ َََْْ ِْ َُْ ًَِّ َْ ًَ َُّ ََََََُِِِّْْْ َُِْ”