جزوه روستا ۱
دانشگاه آزاد اسلامی کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور
فصل اول
طرح هادي روستايی طرحی است که ضمن : : : استنتاج از بررسیها و تدوين چشم اندازها مرحله : : :
– – – – – – ) ( – – – :
– – :
– – – – – – ؟
//)( 
: : :
: ً ) )(
: : ً : ) (: ّّ: )(
: :
ً – ً :
– – – ( :
ً ً : (:
می گردد.
در مناطق ديگر کشور، مثل بندر عباس، میناب و بشاگرد بلوچستان و بوشهر روستاهاي پراکندهي کم جمعیتی به چشم میخورد. البته، بايد توجه داشت که در مناطق جنوبی کشور بايد واحه را از روستاهاي پراکنده تشخیص داد.
واحه روستاهاي کم جمعیتی هستند که گرد چشمه و يا برکه ي آبی تجمع می يابند.
ج( روستاهای بینابین
اين تیپ روستاها ويژگی روستاهاي پراکنده و متمرکز)گرد آمده( را با هم دارا می باشند. اين روستاها عموماً دربرخی کشورهاي جهان بر اساس يک برنامه ريزي مشخص طرح ريزي و ساخته میشوند. ولی در ايران برنامه ريزي براي ساخت اين نوع روستاها وجود ندارد و اگر روستايی از اين نوع موجود باشد ناشی از وجود برخی عوامل طبیعی و يا انسانی می باشد.
2-گروه بندی روستاها بر اساس عوامل طبیعی
برخی از عوامل طبیعی در شکلگیري روستاها مؤثر هستند و يا به عبارت ديگر روستاها را می توان بر اساس آن عوامل طبقه بندي نمود که مهمترين اين عوامل عبارتند از : توپوگرافی، اقلیم، منابع آب و خاک.
-توپوگرافی: شکل و چهره ي زمین و بالاخص عامل ارتفاع در توزيع و شکل گیري روستاهاي کشور بسیار مؤثر بوده اند. اصولاً ارتفاعات جاذب جمعیت نیستند و اين امر حتی بر سطح کره زمین نیز کاملاً مشهود است و حدود 57 درصد از جمعیت جهان در ارتفاعی بین صفر تا 200 متري از سطح دريا زندگی می کنند. به طور کلی در ارتفاعات به علت وجود شیب، عدم تشکیل خاک، مشکل بودن ارتباطات، کاهش فشار جو و در نتیجه کمی اکسیژن سکونت دشوار است. به طور کلی شکل زمین در ايران در توزيع تیپ و در نتیجه در معیشت روستاها بسیار مهم می باشد.
کلاس روستا
بنابراين روستاهاي ايران را در رابطه با عامل ارتفاع می توان به صورت زير طبقه بندي نمود:
الف( روستاهاي جلگه اي ب( روستاهاي پايکوهی ج( روستاهاي میان کوهی د( روستاهاي کوهستانی الف( روستاهای جلگه ای
دراين طبقه بندي نوع غالب روستاها، جلگه اي و يا روستاهايی هستند که در دشت ها استقرار يافته اند، وسعت اراضی و جمعیت پذيري اين روستاها بیشتر از تیپهاي ديگر می باشد.
ب( روستاهای پایکوهی
پاي کوه ها به علت داشتن شیب ملايم، وجود آب و بافت خاک نسبتاً خوب، مکان هاي مناسبی براي استقرار روستاها می باشند. تعداد زيادي از روستاهاي کشور در پاي کوه ها استقرار يافته اند.
ج( روستاهای میان کوهی
روستاهاي میان کوهی روستاهايی هستند که در داخل مناطق کوهستانی و در میان دره ها شکل گرفته اند .
استفاده از آب هاي جاري در امتداد دره ها بخصوص رود خانه ها، وجود راههاي ارتباطی و همچنین شرايط میکروکلیمايی مناسبی که بوجود میآيد در شکل گیري و بقاي اين روستاها مؤثر است. در اين تیپ از روستاها به علت کم بودن وسعت اراضی، زراعت دامنه ي وسیعی ندارد و اصولاً معیشت روستاهاي میان کوهی به باغداري و دامداري، صنايع دستی و پاره اي از امور خدماتی متکی می باشد. اين قبیل روستاها را در امتداد دره هاي کوه هاي البرز، زاگرس و کوه هاي مرکز میتوان مشاهده کرد.
د( روستاهای کوهستانی
3- گروه بندی روستاها بر اساس اقلیم:
گسترده بودن ايران در عرض هاي وسیع جغرافیايی، وجود ارتفاعات و دشتها و بیابانها، دوري و نزديکی به دريا ها و مجاورت داشتن با مناطق پر فشار قاره اي وکم فشار اقیانوسی اقالیم متنوعی در گستره ايران بوجود آورده است. با هر نوع اقلیم تیپ و ً – :
ً )( )( ً ً
– :
– -: شهر و سکونتگاههايی که کمتر از 5000 نفر داشته اند، روستا نامیده می شوند که البته در سر شماري سال1370 اين عدد به 10000 نفر تغییر يافته است. البته اين عدد در کشورهاي مختلف متفاوت است به عنوان مثال در کانادا سکونتگاهی که يک هزار نفر جمعیت داشته باشد شهر خوانده می شود. در حالیکه در ژاپن به جايی که حداقل 30000 نفر جمعیت داشته باشد شهر می گويند. البته بايد متذکر شد که در کشورهاي صنعتی، تفاوت فاحشی بین آمار کسانی که در مناطق غیرشهري و ظاهر روستايی زندگی می کنند و کسانی که به عنوان نیروي کار، در بخش کشاورزي فعالیت دارند، وجود دارد. کشورهاي کانادا، فرانسه و انگلستان مصداق اين سخن هستند، در حالیکه در کشورهاي در حال توسعه، درصد بسیار بالايی از روستايیان و گاهی تمام آنها به کار تولید کشاورزي و صنايع دستی اشتغال دارند.
2-معیشت: در بعضی از روستاها معیشت روستايیان صرفاً به يک عامل وابسته است و در پاره اي با بیش از يک عامل در ارتباط است.
مهمترين عواملی که در روستاهاي ايران معیشت روستائیان بدان ها متکی می باشد عبارتند از:
1- زراعت )کشت محصولات يک ساله( 2- باغداري 3- دامداري )اعم کوچک وبزرگ( 4- بهره برداري از جنگل و علفزار
5- صید وشکار و آبخورداري 6- استفاده از منابع زيرزمینی)معادن( 7- صنايع دستی 8- صنايع بزرگ )کارخانه هاي صنعتی( 9- اماکن )زيارتی، سیاحتی و ورزشی( 10- صنايع روستايی 11- مشاغل دولتی وخدماتی.
بايد توجه داشت که در روستاهاي ايران اگر چه درصد قابل توجهی از معیشت روستائیان به امور کشاورزي وابسته است، ولی تعدادي روستا وجود دارند که معیشت آنها وابستگی به کشاورزي نداشته و از راه هاي مختلف امرار معاش می نمايند. در سواحل درياي عمان و خلیج فارس روستاهايی ديده می شوند که معیشت آنها صرفاً بهصیادي وابسته است.
دیاگرام ارتباط متقابل عوامل مؤثر بر معماری
فهرست مطالب