سوالات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام
زهرا اسلامی فرد دانشگاه آزاد علمی کاربردی دانشگاه پیام نور
مقدمه:
از حدود سال 610 میلادي، دین اسلام با دعوت پیامبر – : () ارسال ؛ ؛ – – : ) :
: ()، : »« : () ّّ ّّّّ: : ؛ () ) : :
: :
: : : ًً ؛ ِ
: ؛ ؛ : ؛ ().
: : : () ().
()
()
()
(ه.ق)سـقوط عثمـانی در ترکیـه و قاجـار در ایـران و تاسـیسحکومت پهلوي.
6.عصـ ر اســـتحاله فرهنگـــی و تمـــدنی مســـلمین در فرهنـــگ و تمـ دن غـــرب(از اواسـ ط14 تـــا انقـــلاباسلامی؛1399ق/1357ش)
7. عصر تجدید و احیاء فرهنگ و تمدن اسلامی با آغاز انقلاب اسلامی. بازگشت به هویت اصیل اسلامی.
مرحله اول: عصر تاسیس فرهنگ و تمدن اسلامی
این مرحله شامل دوره 23ساله نبوت رسول خدا(ص) می باشد که خود بر دو دوره تقسیم می شود:
الف) دوره 13ساله مکه که بیشتر ناظر بر مواحهه فکري و فرهنگی پیامبر(ص) می باشـد ( دوره فرهنـگ سـازي)، تلاش در تغییر بینش و منش: ایجاد نگرش توحیدي، اعطاء جایگاه خلیفۀ اللهی بـه انسـان در همـه عرصـه هـايزندگی و …
ب) دوره 10 ساله مدینه که دوره تاسیس حکومت اسـلامی و نـاظر بـر مواجهـه اجتمـاعی، سیاسـی، اقتصـادي ونظامی آنحضرت می باشد.
پیامبر اسلام بناى »جامعه اسلامى« را در مدینه بر سه پایه مهم، یعنى بناى مسـجد، عقـد بـرادرى میـان مهـاجران وانصار، و پیمان همکارى میان مسلمانان و غیرمسـلمانان پـى افکنـد. درواقـع، جامعـه سیاسـى اسـلامى نیـز پـس ازهجـرت بـه مدین ه شـکل گرف ت. حکومـت اس لامى مدینـه همـه ویژگیه اى لازم را بـراى ی ک دولـت، ش امل برخوردارى از قلمرو زمینى، جمعیت، حاکمیت و نظام ادارى و اجرایـى در اختیـار داشـت. ایـن جامعـه اسـلامىویژگى دیگرى نیز داشت که تا آن زمان در تاریخ بشر بى سابقه بود: رکن مهم تشکیل جامعه حاکمیت قانون بود.
یعنى وجود یک نظام حقوقى واحد براى تمام افراد جامعه بدون هیچ گونه تبعیض.
مى توان گفت از همان روزهاى نخستین هجرت، ابعاد تمدن سازى اسلام نمود یافت و این مطلب در تغییـر لحـنآیات نازل شده به خوبى پیداست. برخلاف دوران نخستین دعوت، در مدینه آیـات الاهـى بیشـتر جنبـه احکـام وحدود یافت و سخن از قوانین شرع و احکام اجتماعى به میان آمد.
مرحله دوم: عصر گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی (11ق تا اوائل قرن2ق)
پس از درگذشت پیامبر اسلام در سال یازدهم هجرى، بر سر جانشینى پیامبر صلى اﷲ علیه و آله اختلاف پیدا شد و سرانجام بر اثر ماجراى سقیفه بنى ساعده با ابوبکر بیعت شد. ابوبکر با کوششهاى بسیار و پس از دو سال جنگ و ستیز با کسانى که سلطه خلیفه، و اصولًًا حکومت واحد مرکزى را نمى پذیرفتند سراسر شبه جزیره را زیر فرمـانآورد. سپس به قصد گسترش آیین اسلام به شام و عراق لشکر فرستاد. ابوبکر در سـال سـیزدهم فـوت کـرد، امـاپیش از درگذشت عمربن خطاب را به خلافت برگزید.
خلافت عمر با آغاز فتوح در مصر و ایران و شام و افریقا هم زمان بود. هم زمان با قدرت گـرفتن اعـراب در پرتـودین اسلام، دولتهاى روم و ایران پس از نبردهاى طولانى و بى حاصل خسته و فرسوده شده بودند. بیزارى مردمان این کشورها از دولت خود استقبال آنان از لشکر اسلام را در پى داشت و در فاصله اى کمتـر از نـیم قـرن اسـلامدین غالب ایران و افریقا گشت. با آشنایى مسلمانان با باورها و آداب مردم این کشورها فضـاى اجتمـاعى مدینـهدستخوش تحول شد. از دیگرسو، سامان دهى امور سرزمینهاى فتح شده آگاهیها و تجربه هاى متعدد و گونـاگونىرا پیش روى مسلمانان گذاشت. از همین دوران است که اندك انـدك سـازمانهاى دیـوانى بـراى انتظـام ارکـانسیاسى به وجود آمد.
اگر چه در شیوه و سبک گسترش اسلام در دوره خلفا تاملاتی وجود دارد اما اصل گسترش پیامد منطقـی اسـلاممی باشد.
عوامل گسترش: کاستی هاي فکري، فرهنگی، اجتمـ اعی و … در کشـورهاي اطـراف از جملـه عوامـل بیرونـی وجهان شمولی و عدم مناسبت شبه جزیره براي رشد اسلام از جمله عوامل درونی این گسترش می باشد.
مرحله سوم: عصر آشنائی و اقتباس از نمونه سوالات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام تمدنی دیگر اقـوام و شـکل گیـري تمـدناسلامی(اوائل قرن2تا اوائل قرن4 )
»« () ؛ اخلاق جز به گمراهى هدایت نمى کند. این موضوع خود از امتیازهـاى اسـلام اسـت کـه در زمینـه آمـوزش وپرورش مکتبى خاص دارد.
2. انتقال علوم و جذب دانشمندان به جهان اسلام
منبع اصلى علوم عقلى که به جهان اسلام راه یافت یونان و محفل علمى آن بود ،اگرچه بیشترین علوم غیرمستقیم و با ترجمه آنها به زبانهاى سریانى و لاتینى، مأخوذ از یونانى، به دست مسلمانان رسید.
بخش دیگر علوم یونانى نیز از اسکندریه (در مصر) و مرکز علمى آنجا، یعنـى مدر سـه اسـکندریه، بـه مسـلمانانرسید. علومى که مسلمانان از یونانیـان فراگرفتنـد عبـارت انـد از ریاضـى، نجـوم، پزشـکى و علـوم طبیعـى. آثـاردانشمندان اسلامى نشان مى دهد که مسلمانان تا چه حد از نوشته هاى بقـراط، جـالینوس، افلاطـون، فیثـاغورس وارسطو بهره گرفتند. این جزوه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران نیز مهم است که اولین برخورد و آشنایى در این زمینه نه از راه ترجمه آثار یونانى ،بلکه از طریق پزشکان انجام گرفت؛ پزشکانى که در زمان فتـوح در سـرزمینهاى یونـانى مـى زیسـتند . بـا انتخـابدمشق به پایتختىِ خلافت، تماس با دانشمندان یونانى به مراتب آسان تر شد. بخشى از علـوم هـم از هنـد بـه جهـاناسلام راه یافت. در اوایل دوره عباسى، این ارتباط علمى برقرار شد و ترجمه هایى از متـون هنـدى در پزشـکى ونجوم و جز آن صورت گرفت. در سال 154 ق نیز، چند دانشمند هندى، که در میان آنها اخترشناسى برجسته نیزحضور داشت، نزد منصور خلیفه عباسى آمدند. منصور از این اخترشناس خواست مختصـرى از ایـن علـوم را بـهدانشمندان دربارش آموزش دهد. به این طریق، دانسته هاى هندى بـه صـورت وسـیعى وارد حـوزه علـوم اسـلامىگردید.
یکى دیگر از مراکز علمى که از طریق آنجا علوم گوناگونى وارد قلمرو تمدن اسلام شـد ایـران و بـه ویـژه شـهرگندى شـاپور (میـان شوشـتر و دزفـول) بـود . در گُنُـدى شـاپور، از زمـان حکومـت خسـرو نمونه سوالات تاریخ فرهنگ و تمدن ًُُ
فهرست مطالب