سوالات قواعد فقه 2
دانشگاه آزاد حوزه علمیه خواهران مظفر دانشگاه پیام نور رشته حقوق کارشناسی ارشد
نکته: درجریان سازی: مثل اینکه کسی کاری را انجام داده ومثلا : ::— ِ؛:—: –:: ::ً ::().: : َ :–:::
:
: () ؟
:():
() —
: :::: -:+=-:-::-:/:::َ=؟= = :
:: ::() -: –: :”…”:–::دور است.
اشکال وارد شده این است.گفته اند ما معاونت را قبول داریم ولی حکم کلی نداده وفقط معاونـت در قتل است نه جرایم دیگر.مـا بایـد سـراغ دلیـل علـت برویم.دلیـل روایـت:-1 منصـوص العلـه -2غیـر منصوص العله ما باید به روایتها رجوع کنیم دربعضی روایت ها دلیل آمده مانند مسکر بودن در شـراب ودر آیـه ای
آمده فقیه آن مسکر بودن را در می آورد ومی گذارد روی چیزهای دیگر ومثلا ارتبـاط مـی دهـد یـا ملاک قرار می دهد.ومنصوص العله دلیل وملاک است وآنرا کشف می کنیم یکی از آنهـا منصـوص العله معاونت در قتل است.وآن معاونت است وآن را روی جرایم دیگر قرار می دهیم.
قاعده عقل: می گوید :صغری قیاس:هر عمل قبیحی حرام است کبری قیاس می گوید:کمک کردن به جرم عمل قبیحی است. نتیجه:کمک کردن به هر قبیحی حرام است.
منابع شرعی (ادله اربعه )از دیدگاه اهل تشیع وتسنن:
سئوال:اساسا بعداز غیبت امام زمان که به آن دسترسی نداریم احکام شرعی خودراچگونه بدسـت مـی آوریم؟ دودیدگاه تشیع وجود دارد-1نظریه انسداد باب علم ؛گروهی از فقهـا معتقدند:مادچارانسـداد
باب علم شده ایم یعنی بعداز غیبت امام معصوم ما دسترسـی بـه احکـام نـاب اسـلامی نـداریم چونکـه درزمان حضور امام خود امام احکام رااز قرآن دریافت می نموده وآنرا به مردم ابلاغ مـی نمودنـد. -2 نظریه انفتاح باب علمی ؛گروهی دیگر ازفقها معتقدند درست است که دچار انسداد علم شده ایـم امـا باب علمی هنوز مفتوح است یعنی موضوعی که شاید خودش علم نباشد اما فقها با آن معامله علم مـی کنند. یعنی در زمان غیبت امام احکام فقهی مردم راازمنابع شرعی بدون نیاز به امام استنباط واستخراج می کنند.
علم :یعنی احکامی که مستقیما از امام معصوم صادر می شود.
علمی :یعنی احکامی که فقها از منابع شرعی استنباط واستخراج می کنند .
سئوال: منابع استخراج احکام شرعی توسط فقهـا؟ دومحـوردارد-1منـابع شـرعی اهـل تشـیع :قرآن ،سنت،اجماع وعقل -2 منابع شرعی اهل تسنن: قرآن ،سنت ،اجماع ،عقل ،استحسان ،قیاس.
-1اولین منبع قرآن:مهمترین واولین منبع شرعی بین اهل تسنن وتشیع است یک قاعده وجوددارد بنام لزوم عرضه برقرآن یعنی به عنوان ملاک وشاخص است. اگر شک نمودید که فعلی یاقولی ازامام معصوم نقل شده دراینجا باید آنرا برفحوای قرآن ویا آیات آن ویا با روح کلی قرآن تطبیق دهیم اگر مطابق بود می پذیریم اگر مخالف قرآن بود روایت از پیامبر وامام صادق داریم مبنی براینکـه حـدیث رابردیوار بکوب وآنرا پرت کن (واضربوا علی الجدار).اما یکـی ازنکـات مهـم قـرآن کـه فهـم قـرآن رابرای اهل فن مشکل می سازد این است که قرآن پراز محکمات(یعنی آیاتی که قابـل تفسـیر نیسـتند وهیچگونه خللی درآن نیست مثل “قل هوا…احـد” ومتشابهات(آیاتی که قابلیت تفسیر دارنـد وبقـول فقها قرآن قطعی الصدور والظنی الدلاله است مثل “یدا…فوق ایدیهم” ).
قواعد فقه
قطعی الصدور والظنی الدلاله:یعنی اینکه قرآن ازناحیه خداوند صـدورش قطعـی امـا دلالـت آن ظنی است یعنی قآن دربحث دلالت ظنی نیاز به تامل وتفسیر دارد.
اقسام تفسیر بطورکلی: -1باطل :همان تفسیر بـه رای اسـت یعنـی چیـزی از خـود درآوردن وبـه قرآن نسبت دادن که مبطل است ودلیلش این است که نوعی تشریع می باشد.یعنی قانونی شرعی جعل
نموده اید. -2 مقبول :به دودسته تقسیم می شود :الف-تفسیر قرآن به قرآن:یعنی آیه قرآن را به
آیه دیگر قرآن تفسیر کردن مثل کتاب المیزان علامه طباطبـائی ب-تفسیر موضوعی :براسـاس
یک واقعه تاریخی بیرونی مثل واقعه غدیر خم که آیه نازل شده وآنرا بیان نموده است.
-2دومین منبع سنت:دومین منبع شرعی بین اهل تشیع وتسنن است که به سه دسته ؛ الف-قـول
معصوم :یعنی احادیثی که از ائمه معصومین نقل شده است واز فعل وتقریـر معصـوم دلالـتش بیشـتر است چون قول وسخن تکلیف رامشخص می کند.
-:() -عقل: عقل چگونه می تواند حکم شرعی را کشف نماید ؟دودیدگاه در این زمینه وجوددارد الف-برخی می گویند عقل ابزاری است که دراینجا محل نزاع نیست ب-برخـی
می گویند عقل استقلالی است .یعنی عقل مستقلا یکی از منابع شرعی اسـت ودر فقـه بـه آن سـیره یـا
عرف عقلا می گویند.
خاصیت عقل این است که همیشه برای فهم موضوعی به نمونه سوالات قواعد فقه 2 اسـتدلالی وبرهـانی عمل می کند وبه اصطلاح صغری وکبری برای قضیه درست می کند.
عقل استقلالی بادو رویکرد متفاوت می توانـد احکـام شـرعی رااسـتنباط واسـتخراج نماید.-1مستقلات عقلیه:یعنی صغری وکبرای قیـاس هردوعقلـی هسـتند مثـال صـغرای قیـاس مـی گوید :عدالت از نظر عقلی نیکوست کبرای قیاس می گوید:هرچیزی که عقل آنرا نیکو بداندشرع نیز آنرا نیکو میداند نتیجه:این است که عدالت از نظر شرع نیکوست.
-2مستقلات غیر عقلیه:صغرای قیاس شرعی است وکبرای قیاس عقلـی اسـت مثـال صـغرای قیـاس شرعی می گوید نماز واجب است کبرای قیاس عقلی می گوید آنچه که واجب باشد مقدمات آن نیز واجب است نتیجه:این است که مقدمات نماز واجب است مثل وضو
اهل سنت علاوه بر 4منبع مذکور دو منبع متفاوت دیگـر نیـز دارنـد کـه عبارتنـد از
استحسان وقیاس
استحسان:درلغت به معنای دلیل نیکو آوردن مثلا تصرف درمبیع درحال تلف ضمان آور اسـت ایـن یک قاعده کلی است ولی اهل تسنن می گوید اگر شخصی حیوان رو به تلفی رادید وآنرا ذبح نمـود در اینجا شخص ضامن نیست که به این استحسان می گویند.
قیاس:حکم موضوعی رابه موضوع دیگر سرایت دادن .
انواع قیاس -1:قیاس منصوص العله : یعنی قیاسـی کـه مـلاک وشـاخص آن معـین اسـت مـثلا شراب نخورید بخاطر مست کنندگی پس دلیل حرمت شـراب مسـت کننـدگی اسـت دراینجـا مسـت کنندگی را به عنوان ملاک می گیریم وروی مایعات مختلف منطبق مـی کنـیم مـثلا آب اگـر مسـت کننده بود حرام می باشد -: -: -::
فهرست مطالب