سوالات متون اسلامی
دانشگاه پیام نور علمی کاربردی دانشگاه آزاد اسلامی کاردانی کارشناسی ارشد دانشگاه دولتی سراسری پایان ترم امتحانی میانترم آقای محسن قرائتی استاد اسحاقیان استاد میربهبهانی
( )؛ ( ) ؛
: ؛
؛
:
: ) ؛ ) ؛
) 
( ) 🙂 :
) :
:
.-؛
.-؛
.-؛
.-؛
-؛
.-؛ .-؛
-؛ .-؛ .-؛
: :
:
.؟ . ؟
: «» »« ّّّ:
()، ّّّ: ؟
؟ ؟
» « :
ّّ() :
ّبر مدار واقعیت سر و سامان دهد.
واقعیتِ آشکاری که کثرت گرایان را بامشکل مواجه می کند، وجودِ اختلاف های عقیدتی در ادیان موجود است. برخی از ناقدان غربی به درستی اشاره کرده اند که باید انسان نسبت به متعلق پرستش و سرسپاری خود، برداشت
صحیحی داشته باشد تا بتواند از دام خودپرستی بِرَهد.» 2آیا دیدی آن که خدایش را هوای نفس خود گرفته بود3.« جان هیک می گوید: آنچه این تعارض ها و ناسازگاری را از میان برمی دارد آن است که این اعتقادات را آیینه واقعیات ندانیم.آنچه اسلام و مسیحیت و یا هر دین دیگری را در یک ردیف می نشاند، آن است که پیروان هر
1. به نقل از: محمد لگنهاوزن، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل، ص.103
2. مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ص.398
3. سوره فرقان، آیه .43
دینی، سودای شناخت خداوند را دارند؛ اما چون انسانند و دارای محدودیت معرفتی، هرگز نمی توانند واقعیت را دریابند.
ما انسان ها در مواجهه با خداوند و عالم اُُُ؛ ْ ّّ؛ ِ ّّّ:
؛
؛
؛
؛
()؛
.ّ؛ .؛
ّّ: ّّ
.؛ ؛ ّ][ که شما را از راه وی پراکنده می سازد، پیروی نکنید.5
æ هرکه جز اسلام، دینی ][ جوید، هرگز از وی پذیرفته نشود، و وی در آخرت از زیانکاران است.6
بگو: این است راه من، که من و هرکس (پیروی ام) کرد، با بینایی به سوی خدا دعوت می کنیمو. منزّه است خدا، و من از مشرکان نیستم.7 اذعان به این که راه حقیقی سعادت دین اسلام است، به معنای آن نیست که باید انسان های دیگر را وادار به تسلیم
شدن در برابر این حقیقت کنیماین. موضوع علاوه بر آن که اصولا ناممکن است ـ زیرا تسلیم شدنِ قهری هرگز نمی تواند رستگاری موعود را به ارمغان آورد ـ با تعالیم خود ادیان، و به ویژه دین اسلام، منافات دارد. »در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه به خوبی آشکار شده است8.« امام علی ـ علیه السلام ـ ، وقتی در دوران حکومتش، کسانی زینت و زیور زنی یهودی را از او به زور می گیرند بر
می آشوبد و می گوید اگر مسلمانی از غم این حادثه بمیرد، ملامت و نکوهشی بر او روا نیست. و هم اوست که به استاندار خود، مالک اشتر، فرمان می دهد تا بدون درنظر گرفتن دین مردمان با آنان به انصاف رفتار کند.
قرآن کریم به ما تذکر می دهد که اساس مدارا با پیروان ادیان دیگر نباید کسب رضایت ایشان باشد؛ زیرا این مسأله ما را به درآمدن در کیش و سلک آنان و در نهایت خروج از صراط مستقیم وامی دارد.بلکه9 اساس محبّت به دیگران و مدارا با آنان، باید برای کسب رضای خداوند باشد، که در این صورت نه فقط مداراگر از جرگه مسلمانان خارج نمی شود، که آن دیگری را هم به اسلام می گرایاند. آنها که در صراط مستقیم اسلام اند،10 هرگز نباید دیگران را به دیهتحقیر بنگرند؛ چرا که بسا در میان آنان، بندگانِ حق جویی باشند که به هر دلیلی از رسیدن به حق باز مانده اند؛ اما همین سعی و کوشش حق جویانه آنها، رحمت خداوند را شامل حال آنان خواهد کرد.
به طور خلاصه و جمع بندی در بحث پلورالیسم دینی می توان گفت:
5. سوره انعام، آیه .153
6. سوره آل عمران، آیه .85
7. سوره یوسف، آیه .108
8. سوره بقره، آیه .256
9. سوره بقره، آیه .256
10البته. روشن است که منظور از مسلمان بودن صرفاً داشتن عنوان مسلمانی نیست؛ بلکه التزام واقعی به آن است والاّ چه بسیار
مسلمانانِ اسمی که بیش از هرکس دیگری از صراط مستقیم دورند.
الف) در بخش حقانیت، حق یکی است و بر اساس ادله معتبر، از آن اسلام و مذهب تشیع است و حقانیت همه مذاهب و ادیان، عقلا قابل پذیرش نیست.
ب) در بخش نجات، کسانی که به خدا و دین حق ایمان پیدا کنند و عمل صالح انجام دهند، رستگار هستند و سایر افراد و غیر مسلمان ها در صورتی که شرایط و انگیزه تحقیق را به دلیل فقر فرهنگی و فکری نداشته اند یا در بررسی های خود به حقیقت کامل نائل نشده اند، و در عمل انسان های پاکی بوده اند و به مسلّمات احکام عقلی و اخلاقی پایبند بوده اند، مشمول رحمت الاهی می شوند و گرفتار عذاب نمی شوند، امّا کسانی که در پیدا کردن راه حق و عمل به خوبی ها کوتاهی کرده اند، مواخذه و کیفر خواهند شد.
ج) در بخش همزیستی و رفتار با دیگران هم اسلام مدافع مدارا و حسن رفتار با سایر انسان ها بلکه حیوانات، است و مادامی که افراد دیگر عناد و خصومت نورزند و در صدد جدال و خوف مومنان برنیایند، مورد لطف و مهربانی و حسن معاشرت قرار می گیرند.11
منابع برای مطالعه بیشتر:
1. مایکل پترسون و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی
2. محمد لگنهاوزن، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل
3. عبدالرسول بیات و دیگران، فرهنگ واژه ها
4. عبدالحسین خسرو پناه، کلام جدید، فصل مربوط
5. هادی صادقی، درآمدی بر کلام جدید
نمونه پرسش:
.1سه پرسش اصلی در باب پلورالیسم چیست؟ پاسخ اسلام در این باره چیست؟
.2 کدامیک از دانشمندان زیر بنیانگذار کثرت گرایی دینی معاصر است ؟
الف : مارتین لوتر ب : کارل بارت ج : ایمانوئل کانت د : جان هیک
.3 کدام گزینه جزو دیدگاههای مطرح در بحث پلورالیسم دینی نیست؟
الف) وحدت گرایی ب) ابطال گرایی ج) شمول گرایی د) انحصار گرایی
: و فلسفه دین، بحث علم و دین است از این بحث با عناوین مختلفی مانند هم سخنی علم و دین، تعاون علم و دین، دیالوگ علم و دین، تعارض علم و دین و رابطه علم و دین یاد می شود.
.11 عبدالرسول بیات و دیگران، فرهنگ واژه ها، ص142 ـ 163 همراه با تصرف و تلخیص، برای توضیح و آشنایی بیشتر ر.ک به
منبع ذکر شده و عبدالحسین خسرو پناه، کلام جدید، فصل مربوط، هادی صادقی، درآمدی بر کلام جدید، ص321 ـ .356
تبیین دقیق و صحیح این رابطه موجب پیشرفت و بالندگی مطالعات دینی و تلاش های علمی است.
ابتدا باید دانست که مراد از دین در این بحث، آموزه هایی است که از طریق وحی و پیامبران برای هدایت انسان ها آمده است. به تعبیر دیگر مراد ادیان آسمانی و ابراهیمی است و چون خاستگاه این مسأله، مغرب زمین است بیشتر نظر به مسیحیت استو. منظور از علم، علوم تجربی اعمّ از طبیعی ( یعنی فیزیک، شیمی،زیست شناسی، زمین شناسی و….) و انسانی (یعنی روان شناسی، جامعه شناسی، مدیریت، اقتصاد و…) است.
عوامل پیدایش اندیشه تعارض علم و دین عوامل متعددی موجب پیدایش اندیشه تعارض علم و دین خصوصا در دنیای غرب مسیحی شد که از جمله به موارد زیر می توان اشاره کرد:
.1 تحولات بزرگ در دنیای علم و نمونه سوالات متون اسلامی توان هماهنگ سازی آن با دین
تحول اوّل: تغییر هیئت قدیم و ابطال نظریه زمین مرکزی در قرن هفدهم از سوی کپرنیک، کپلر و گالیله و اصرار گالیله بر واقعی بودن این امر در رابر کلیسا و متولیان آیین مسیحیت به تدریج موجب تردید مردم در صحت سخنان اربابان کلیسا شد.
تحول دوّم: ارائه تئوری تکامل از سوی داروین و انتشار آن در قرن نوزدهم که الگویی جدید برای پیدایش موجودات زنده و حیوانات متکامل و انسان از موجودات بسیط تر به مرور زمان و در اثر سازگاری با محیط و جهش و پایداری انواع برتر استبا. ارائه این فرضیه ـ نه اصل مسلّم علمی ـ مسأله خلقت ابتدایی انسان و داستان آدم و حوا ع و کرامت ذاتی انسان که از سوی متدینان مورد پا فشاری است، به چالش جدی کشیده شد.
.2 تحریف و تفسیر غلط از مفاهیم و آموزه های دین
گاهی بین متون اصلی دین و باورها و ظواهر دینی تفاوت اساسی وجود دارد. در این هنگام ناسازگاری برداشت های برخی متدنیان با عقل و علم، به حساب تعارض علم و دین گذاشته می شود که باید از این مغالطه پرهیز کرد. تفسیر شجره ممنوعه به شجره معرفت از سوی برخی مسیحیان و جسمانین دانستن خدا نمونه ای از این اشتباه است.12
.3 هم ردیف دانستن خدا با علل طبیعی
اگر متدنیان خداوند را علّتی هم عرض با عدل طبیعی بدانند، در آن صورت هم به دنبال خدا در عالم طبیعت می گردند و هم با روشن شدن اسباب و علل طبیعی پدیده های مختلف مانند سیل، زلزله، صاعقه، بیماری و…. به تدریج عرصه بر خداوند تنگ خواهد شد. در این صورت گویا با پیشروی علم، دین و اعتقاد به خدا به حاشیه رانده می شود.
.4 در هم آمیختن مباحث فلسفی با دین
.12 مطهری، مسأله شناخت، ص26 ـ .28
اختلاط افکار برخی فلاسفه یونان ارسطو با الهیات مسیحی، موجب ضربه پذیری مسیحیت شد چرا که ابطال آن اندیشه های بشری، ردّ دین شمرده می شد. با جدا کردن حریم اصلی دین، از نظریات عالمان، از این آفت پیشگیری خواهد شد.13
.5 رفتار خشونت آمیز کلیسا با دانشمندان
تأسیس دادگاه تفتیش عقاید در قرن سیزدهم میلادی و اروپای قرون وسطی و بر بریت، موجب پیدا شدن تجارب بسیار تلخی در تاریخ مسیحیت شد که تعداد بسیاری از دانشمندان را به دچار ّ:
.:
: ّ در میان فیلسوفان علوم تجربی است. از سوی دیگر گزاره های دین بیان گر حقایق عالم هستند، لذا تعارضی پیدا نخواهد شد.
ج: ابزار انگاری دین و واقع نمایی علم
بر این اساس، تعالیم دینی تنها دارای نقش اخلاقی و توصیه ای هستند و هیچ سخن توصیفی درباره طبیعت ندارند.
.13 ایان باربور، علم و دین، ص.35
گالیله می گفت: »دین آمده است برای اینکه بگوید چگونه به آسمان می توان رفت، نه آنکه آسمان ها (ستارگان) چگونه می روند.« نباید افکار خود را محدود به معانی ساده و تحت اللفظی آیات کتاب مقدس کرد بلکه باید به غرض اصلی آیات توجه کرد. از سوی دیگر علم کاشف از واقعیات جهان است.14
د: نو ارتدوکس ها
این گروه معتقدند موضوع الهیات، تجلّی خداوند در مسیح است و موضوع علم، جهان طبیعت پس از هم جدا هستند، خدای متعال را تنها از راه تجلّی بر ما باید شناخت ولی طبیعت را با کمک عقل بشری می توان شناخت.15
هـ: فلسفه اصالت وجودی (اگزیستانسیالیسم)
معرفت علمی، معرفتی عینی و غیر شخصی است، اما معرفت دینی، معرفتی شخصی و ذهنی است. موضوع علم، اشیای مادی و کارکرد آنهاست ولی موضوع دین، واقعیت های شخصی و اخلاقی است.
و: فلسفه اثبات گرایان (پوزیتیویسم)
پوزیتیویست های افراطی و حس گرا می گویند گزاره های معنا دار، تنها گزاره های علمی قابل تجربه و گزاره های تحلیلی ریاضی است.
و گزاره های دینی و اخلاقی اصولایی معنا هستند. لذا اصلا نباید به گزاره های دینی بها داد و پنداشت که حاکی از واقعیات عینی هستند.
.2 تعارض علم و دین
هرگاه علم و دین با هم رابطه داشته باشند و از هم جدا و متمایز نباشند، یا منافی هستند و یا معاون تحقق تعارض بین علم و دین، فرع بر وحدت موضوع یا روش یا هدف است.
تعارض گاهی بین گزاره : ّ
فهرست مطالب