سوالات قرائت و روخوانی قرآن
«سكون» یعنى «حركت نداشتن». علامت سكون ) ــــــ ( بالاى حرف قرار مى گیرد. به ِ ِ ِ ِ ِ : )()(
==ُْ==د أرْسلَ =أرســلَ =أرس لَ أنعمتَ = أَ نــعمــتَ =أنعم َ َُ =ُ =ُ
) (
) ّ( ; «» «» ِ ِ ِ ِ ِ ِ ; :
َّ :َ . ِّ : ِ . ُّ :ُ . : ْ ّ) (
ِ ِ ) ُ ( ) ( ; ً: ::َ:::ّ* ً)( )( )( )( )( )( : ; : ; : َ. ; : َ.
«» :
)= ( ً:
: َ . :: ِ : ِ .
:
– : – – : – – ٌ- – : )- ( : – – – – : : – – – – : : ً – ً – ً
– : : ْ :ْ. ِ:ِ. ِّ :ِّ. ُ :ُ.
) (
«ِ » : ) ( ; ً:
ْ :ْ. :ِ. ِّ :ِّْ. ُ :ُ.
* )( ; : ًُ)ْ ُ( : ِ ُْ.
ُ )ْ ُ( : ِ ُ.
ٌ َ )ُْ َ( : ِِ َ.
)ِ( ِ ; ِ َ. ِ ;ِ َ.
(( )َّ ِْ ْ( ، )َ ( ، )َِّ ُْْ(.
)–( )–( – ” «» «» )( : ُ ِ َ َ َ
– ” :
ُ ُ َ)َ(-َ َ َ)َ(-ِ
)ِْ(-ِ)ِ ، ِ(-ُْ )(.
– ” «» «» «» )( : )ِ (-)(-)ِّ ُْ(
: «» «» «». «» ً)( : )( : : ) (
:
« » « » :
« » :
– «» «» : – – َُ – – « » : ُ = ُ ُ = ُ ّ = ّ
ِ )(
«» ِ ً«ُ = ِ » : «ُ = ». ّ )ُ = ( )( «» ) ( ) ِ ِ ( ) ُ ( : )( «ِ » ِ )( ِ )( ِ ِ ) ِ ِ ( ) ( ; ِ ) ُ ( ) ( ; ً:
ِ :ِ : ِِ:ُ ::ُ :شود:
1. هر گاه پیش از هاء ضمیر، حرف مّدى )الف، یاء، واو( باشد; مانند أنزلناه ، فیهِ ، نصروه .
2. هر گاه پیش از هاء ضمیر ،«حرف ساكن» باشد; مانند إلیهِ ، منهُ
، واستغفره .
3. هرگاه پس از هاء ضمیر ،«حرف ساكن» باشد; مانند بیدهِ اْلملكُ، دُونهِ الباطلُ ، نصر ه الحسنُ ، ل هُ الحمد .
4. هرگاه پس از هاء ضمیر ،«حرف مشدد» باشد; مانند ب هِ الذینَ ، نصره الله ، رفعه ّالله.
وقف
گاه كسى كه قرآن مى خواند، در میان قراءتِ یك قطعه نیاز به تنفس دارد و ناچار مى شود كه درنگ كند. گاه نیز قارى به علامت وقف و گاهى هم به آخرِ آیه قرآن مى رسد. در این سه حالت، قارى درنگ مى نمونه سوالات قرائت و روخوانی قرآن و نفس خود را تازه مى كند و آن گاه خواندنِ قرآن را ادامه مى دهد. این درنگ كردن و تازه ساختنِ نفس را وقف)وقف به معنى «درنگ كردن و توقف نمودن» است.( مى گویند.
اقسام وقف
وقف داراى سه گونه است: 1. وقفِ بدون تغییر 2. وقفِ اسكان 3. وقفِ ابدال
1 . وقفِ بدون تغییر
اگر در آخر كلمه اى حرف ساكن ) ـــــ ( و یا حرف مدى )ا ـ ى ُـ و( باشد، در هنگام وقف هیچ دگرگونى و تغییرى در آن حرف پدید نمى آید، و به همان صورت كه هست خوانده مى شود; به این ترتیب:
عبدتمْ در حال وقف نیز خوانده مى شود:عبدتمْ . مالها در حال وقف نیز خوانده مى شود:مالها .
عبادى در حال وقف نیز خوانده مى شود:عبادى . رابطوا در حال وقف نیز خوانده مى شود:رابطوا .
2 . وقفِ اسكان
الف. اسكان یعنى «ساكن كردن». اگر حرف آخر كلمه اى داراى حركت كوتـاه ) ـــــ ، ـــــ ، ـــــ ( باشد، در هنگام وقف، ساكن ) ـــــ ( مى شـود; به این ترتیب:
خلقَ در حال وقف خوانده مى شود: خلقْ . فِى العقددر :ُْ :
ْ
ِ «».ِ ) ( )ْ( ; :
:ِ :ْ .
::: ََ: ) ( ; :
::: )( . ًَّ: )( [ میم باتشدید خوانده مى شود.
علامت هاى وقف
معمولًا موارد و جاهاى وقف را با نشانه هایى مشخص و معین مى كنند .
این نشانه ها را «علامت هاى وقف» مى نامند. برخى از این علامت ها چنین اند:
)م(: وقف لازم – وقف الزامي است ودر نمونه سوالات روخوانی قران وصل احتمال تغییر مفهوم جمله زیاد است.
)ط(: وقف مطلق – تأکید مي شود وقف کنید.چون موضوع مورد بحث تمام است.
)ج(: وقف جائز- هم مي توان وقف کرد وهم مي توان وصل نمود.
)ز(: وقف مجوز _ مانند وقف جائز است.البته وصل آن بهتر است.
)ص(: وقف مرخص _ به خاطر طولاني بودن جمله وکمبود نفس رخصت داده مي شود وقف کنید وسپس از کلمه بعد ابتدا نمائید.
)لا(: وقف ممنوع! _ نباید وقف کرد. اگر بطور اضطراري مجبور شدید وقف کنید حتماً برگردید ومجدداً وصل نمائید.
)قلي(: وقف بهتر از وصل است.
)صلي(: وصل از وقف بهتر است.
)… …(: وقف معانقة _ این دو مجموعه سه نقطه اگر بر روي دو کلمه نزدیک به هم قرار داده شود، به این معني که در صورت وقف بر هریک از آنه بر دیگري نمي توان وقف کرد.مثال:دربقره آیه2.
تجوید قرآن کریم
ترتیل قرآن و روشهاي سه گانه
ترتیل” تلاوت حروف وکلمات قرآن به صورت «صحیح» و«شمرده» وهمراه با«تدبر» درمعاني آیات.
ترتیل قرآن از لحاظ سرعت به سه روش صورت مي گیرد:
1- قرائت به روش تحقیق ))خواندن قرآن با سرعت کم و دقت زیاد(( این روش درامر آموزش قرائت استفاده نمود.«از این روش قرائت در مجالس ومحافل بکار مي رود».
2- قرآئت به روش تدویر ))خواندن قرآن با سرعت متوسط(( این روشي است که در میان مردم به روش ترتیل مشهور است.«تلاوت یک جزء از قرآن به این روش حدود یک ساعت به طول مي انجامد».
3- قرائت به روش تدحیر)حدر( ))تلاوت با سرعت زیاد(( این روش براي تلاوت هر چه بیشتر آیات قرآن وکسب ثواب افزون تر استفاده مي شود.«از این روش در نماز خوانده مي شود».
تجوید:عبارت است ازصحیح اداءکردن هرحرف ازنظرمخرج .صفات حروف واحکام آن حرف:ولهجه عرب سه کلید اساسی دارد-1-تلفظ حرکات.مانند فتحه وکسره وضمه وسکون-3- تلفظ حروف عرب3-قواعد تفخیم)صدای پرحجم(وترقیق )کم حجم( درلهجه عرب بین صداهای کوتاه وکشیده فقط تفاوت )کمی(وجوددارداماتفاوت )کیفی( ندارد:مانند : برزوا- بارزون
تلفظ 11 حرف ویژه
در بین 28 حرف زبان عربي فقط 11 حرف از آنها تلفظ شان با زبان فارسي متفاوت است.
این حروف دهگانه عبارتند: «ث _ ح _ ذ _ ص _ ض _ ط _ ظ _ ع _ غ _ و».
حرف «ث» : این حرف را باید به اصطلاح )نوک زباني( ونازک وکم حجم تلفظ کرد )مانند کودکي که نوک زباني صحبت مي کند( یعني در حالي که نوک زبان با دندان هاي جلو در آرواره بالا تماس دارد هوا را بیرون دمیم)فشار نوک زبان بر دندان ها زیاد نباشد.(
حرف )ث( بدون این که صداي «صوت»از آن شنیده شود تلفظ مي گردد.
مثال: ثوابَ _ ثقلتْ _ ثلاثُ _ ثلُثُ _ ثابِتٌ _ مثوبةً _ ثبوراً _ جاثیةً _ ثلاثونَ _ یثْبتُ .
حرف «ح» : حرف )حاء( با گرفتگي خاصي در حلق ایجاد مي شود.مانند کسي که بخواهد مثلًا پوست تخمه اي را که در حلق گیر کرده با فشار هوا خارج کند.
مثال: الحمد _ محبةً _ حاجزاً _ ح سناً _ حنفاء _ یحولُ _ دحوراً _ حبَالهم _ الریاحْ )در وقف(.
حرف «ذ» : حرف )ذال( عیناً مانند حرف )ثاء( از تماس نوک زبان ودندان هاي بالا وبا صداي نازک و)کم حجم( تلفظ مي گردد)مهم(.)فشار نوک زبان بر دندان ها زیاد نباشد(.
مثال: ذهبَ _ تذرُ _ ن بَذَ _ نذرِ _ الذنوبَ _ ذوقوا _ اذلةً _ اذْکروا _ ذي قوةٍ _ یومئذْ )در وقف(.
حرف «ص» : حرف )صاد( مانند)س( تلفظ مي شود” فقط به همراه آن صدا پر حجم ودرشت مي گردد )سین مفَخم(.براي این کار گلو را پرحجم کنید.به اصطلاح عامیانه باد درگلو بیندازید.
تأکید مي شود که هنگام تلفظ )ص( نباید صداي سوت شدید شنیده شود.
مثال: صدقَ _ صلحَ _ قصصَ _ صورةٍ _ الصلحُ _ اصراً _ نصوحاً _ یفْصلُ _ محیصْ )در وقف(.
حرف «ض» : حرف )ضاد( از تماس کناره زبان با دندان هاي آسیاي بالا )از هر طرف که مقدور باشد( وبا صداي پرحجم ودرشت تلفظ مي شود .
مثال: ضربَ _ ضعفٍ _ وضعها _ مغضوبِ _ ضعفاء _ ضامرً _ یستضعفُ _ مریضْ )در وقف (.
حرف «ط» : حرف )طاء( مانند حرف )ت( تلفظ مي شود با این تفاوت که صداي آن درشت وپرحجم مي باشد )تاء مفخم(. حرف )ط( قوي ترین حرف زبان عرب مي باشد.
مثال: طیبةً _ طبقاً _ للطاغینَ _ یطهرنَ _ یطوفُ _ طفلًا _ صراطي _ طُوبي _ محیطْ )در وقف(.
حرف «ظ» : این حرف دقیقاً مانند حرف )ذ( از تماس نوک زبان وسر دندان هاي جلو آرواره بالا ایجاد مي شود ” با این تفاوت که صدا در حرف )ظاء( درشت وپرحجم مي گردد )ذال مفخم(.
با دقت کرد که هوا با فشار زیاد در مخرج دمیده نشود.
مثال: ظلمَ _ اعظمَ _ ظلماتٍ _ الظنونا _ اظنُّ _ توعظونَ _ یظهرَ _ ظََهرَ _ غلیظْ )در وقف(.
حرف «ع» : این حرف از میان حلق وبه صورت نرم تلفظ مي شود وگویي صدا )کش( مي آید )البته این به معناي افراط در ندمي حرف نیست(. حرف )ع( مفخم وپرحجم اداء نشود.
مثال: علمَ _ معلَّ مٌ _ العالمینَ _ معایشَ _ تعدوا _ عتلٍّ _ ماعونَ _ یعْرفونَ _ السمیعْ )در وقف(.
حرف «غ» : حرف )غین( از همان محل تلفظ حرف )خاء( یعني از ناحیه حلق تلفظ شده ولي صداي آن نرم وکشیده ودنباله دار است وحالت خراش وخشونت حرف )خاء( راندارد. صداي )غ( را مي توانیم هنگامي که مقداري آب در گلو )غرغره( مي کنیم،بشنویم. صداي )غ( باید درشت وچرحجم باشد.
مثال: غیرِ _ غضبٌ _ اَْلغرورَ _ الغافرینَ _ یغلَّ _ غصةٍ _ یغوصونَ _ یغنهمُ _ غیرباغْ )در وقف(.
حرف «و» : براي تلفظ )واو( نباید مثل صداي فارسي آن دندان هاي بالا با لب پایین مماس گردد : بلکه در اداء این حرف لب ها به حالت )غنچه( درمي آید وصداي )و( از میان دولب خارج مي شود.
باید دقت کرد که حرف واو کم حجم و نازک اداء شود.
مثال: وردَ _ الوقودِ _ لووا _ وجوه _ ووري _ مورودُ _ اوَوا وَ نصروا _ بلوناهمْ )در وقف(.
صفات حروف
تعریف صفت: عبارت است از کیفیت تولد وخروج حرف از مخرج آن:
اقسام صفات: دودسته تقسیم می شوند1- صفات اصلی :صفاتی هستند که داری صفت )ضد(خود نیزمی باشند:
2- صفات فرعی صفاتی هستند که فاقد)ضد(خودمی
باشند:تعدادصفات اصلی 11 عدداست که درواقع ازپنج زوج متضاد تشکیل شده است:
اسامی صفات اصلی:
1- جهر .درلغت به معنای آشکاربودن آمده استکدرتجوید عبارت است از وجود صوت حاصل ازارتعاش تارهای صوتی درخلال تلفظ حرف وحروف مهجوره عبارتنداز ا-ب-
–::—- – – — –»
-::)– – – – – (
– : :— — – – -:
– : » )(
)( : «» «»
)(
)( )(
-: :—-»
– : :»
– :
– : »- – – – – –
: ::
– : )()—(- : «» «» :)(
)( «ُ » )( -حرکت کامل )فتحه وکسره وضمه( تبدیل نگردد.
2-در 23 حرف باقي باید کمال دقت را بنمائید که در موقع سکون به هیچ وجه قلقله نگیرند.
مثال قلقلة: ق: )اقبلَ _ طارقْ _ نقتبسْ _ بالحقّْ( ط: )اطرافَ _ یفرطْ _ نطعمُ _ صراطْ(
ب: )ابرموا _ یبْسطُ _ حسابْ _ وتبّْ( ج:
)اَجرموا _ اجراً _ معارجْ _ بآلحجّْ(
د: )ادبرَ _ اردنا _ حمید _ حادّْ(.
3- «لین»: به معناي «نرمي _ ضدخشونت» و در تجوید)به نرمي ادا شدن حرف(. این صفت مخصوص دوحرف )واو ساکنه ماقبل ،مفتوح و یاء ساکنه ماقبل، مفتوح(است ) .–َِِ ِ- وْ ، –َِ ِِ- ي (.
مثال: )خوفٍ _ قومُ _ یوماً _ ل بغوْا _ عصوا _ بیتٍ _ الیکَ _ شيٌء _ ابني _ اثني(.
1- تکریر: به معنای تکرارکردن آمده است .ودراصطلاح تجوید عبارت است از قابلیت تکراربسیار سریع :به ویژه هنگامی که راءساکن یامشددباشد:والارض-ترمی- انصار-
3- « تفشی »: صفت تفشی درلغت به معنای فاش شدن – انتشار-پخش شدن است: ودرتجوید عبارت است از انتشارهوادرفضای دهان هنگام تلفظ حرف:که یک صفت دارد وآن حرف)ش(است»
6- استطاله: درلغت به معنای امتداد-طولانی شدن –آمده است» ودراصطلاح تجویدی عبارت است از امتدادصوت ازاول کناره زبان تا انتهای آن :که یک حرف دارد)ض(است»
احکام تفخیم وترقیق:
«تفخیم» : در تجوید یعني : )درشت پرحجم تلفظ کردن حرف( .
کلمه «تلغیظ» هم در تجوید به معناي تفخیم است ولي فقط در مورد پرحجمي حرف )ل( به کار رفته است.
«ترقیق»: در تجوید یعني : )نازک وکم حجم تلفظ کردن حرف( .
در تجوید قرآن، هرجا که حرف درشت تلفظ شود، درواقع «تفخیم» گشته وهر جا نازک اداء گردد «ترقیق» شده است.
تغلیظ و ترقیق حرف «ل»
به درشت وپرحجم تلفظ شدن «ل» به جاي «تغلیظ» گویند هر دو یک مفهوم دارند.
در لفظ جلاله)در کلمه الله( اگر ماقبل حرف «ل» آن فتحه یا ضمه بیاید، لام تغلیظ مي شود واگر ماقبل آن کسره واقع شود ،ترقیق مي گردد.
مثال تغلیظ لام = هوَ الله _ انَّ الله _ نصرالله _ رسولُ الله _ علمهُ الله _ ارَِنا الله _ واتقوا الله .
مثال ترقیق لام = بِسمِ الله _ في الله _ سبیلِ الله _ یجدِ الله _ علیهِ الله _ عِنْدِ الله _ قلُِ الله .
در سایر کلمات )غیر از الله( حرف لام بدون استثنا «ترقیق» مي شود)مهم(.
تفخیم و ترقیق حرف «ر»
اگر حرف «راء» حرکت داشته باشد نیازي به توجه به حروف ماقبل ومابعد آن نیست.
اگر «راء» ساکن بود به ما قبل آن نگاه مي کنیم اگر ما قبل آن هم ساکن بود باز به ماقبل ساکن نگاه مي کنیم که حرکت دارد واز آن کمک مي گیریم.
موارد «تفخیم» راء:
1- راء مفتوح و مضموم. رحمنُ _ رحماء _ نردُّ _ رزقَ _ اروحُ.
2- راء ساکنه ماقبل، مفتوح ومضموم. یرضي _ القرانُ _ ارسلَ _ دسُرْ _ فاهجرْ.
3- راء ساکنه ماقبل، ساکن ماقبل، مفتوح ومضموم. عشرْ _ خسرْ
_ وَالفجرْ _ والعصرْ.
1- راء ساکنه ماقبل، الف و واو مدي )این مورد را مي توان جزء مورد سوم دانست اما جهت سهولت فراگیري(. نارْ _ نورْ 3- راء ساکنه ماقبل، همزه وصل )اگر چه حرکت ماقبل راء ،کسره باشد(. ربِّ ارجعونِ _ آرجعونِ _ انِ آرتبتمْ.
6- راء ساکنه مابعد،حرف استعلاء )به شرطي که در یک کلمه باشنداگر چه حرکت ماقبل، کسره باشد( فرقةٍ _ مرصاداً
موارد «ترقیق» راء:
1- راء مکسور. رجالٌ _ ارنا _ نذرِ _ لَا تْدرکهُ _ وآستغفرِ الله.
2- راء ساکنه ماقبل، مکسور. فرعونُ _ مریةٍ _ یغفرلکمْ _ یومٌ عسِرْ.
3- راء ساکنه ماقبل، ساکن ماقبل، مکسور. السحرْ _ الذکرْ _ لذي ح جْرْ _ بهِ آلسحرْ.
1- راء ساکنه ْ ْ ْ ْ.
– )( ْ ْ ْْ َْ.
«» «». : )(
: ْ ْ ْ ، َ َ
«» )( «ٌ ».
– :
– ْ : ْ َ
– )( : ْ ْ َ َ.
– )( : ْ َ ْ – ْ : ْ ْ.
– ْ : ْ – ْ )( )( : – – – :)َّ( (
:
حکم آن زینت بود اندر کلام کردگار
ادغام کن در یرملون اظهار کن در حرف حلق در حرف «با»قلب به میم در مابقی اخفا بیار
1- اظهار
اظهار یعني «ظاهر کردن» ودر تجوید عبارتست: «اداء حرف از مخرجش».
هرگاه نون ساکنه قبل از )حرف شش گانه حلقي( واقع نمونه سوالات روخوانی قران ،اظهار مي گردد. یعني نون به صورت طبیعي واصلي خود وبدون هیچ گونه دخل وتصرف از مخرجش اداء مي شود. حروف حلقي عبارتند: « ء _ ه _ ع _ ح _ غ _ خ »
مثال: در یک کلمه بین دو کلمه با تنوین
ء _ ا : ینأونَ منْ امرهمْ کلٌّ امنَ ه : منهمْ انْ هوَ فریقاً هري
ع انعمتَ منْ عملَ سمیعٌ عَلیمٌ ح : تنحتونَ فمنْ حجَّ حکیمٌ حمید
غ : فسینغضونَ منْ غلٍّ قولًا غیرَ خ : المنخنقةُ منْ خیرٍ حکیمٌ خبیرٌ
2- ادغام
هرگاه نون ساکنه قبل از یکي از حروف «یرملون» یعني)ي – ر – م – ل – و- ن( واقع شود یعني نون ساکنه خوانده نمي شود وبه جاي آن حرف مذکور مشدد اداء مي شود.
باید توجه کرد که ادغام نون ساکنه در چهار حرف «ي _ م _ و _ ن» همراه با«غنه» ودر دو حرف
« ل _ ر» بدون غنه است. منظور از )غنه( این است که در هنگام نون ساکنه در چهار حرف) ي _ م
و _ ن( صدا از بیني خارج مي شود و«کمي کشیدهمي شود» اّا در دو حرف )ل _ ر( ادغام بدون صداي غنه بوده و کشش هم ندارد)مهم(
مثال: ادغام با غنه
} «ي» : منْ یهدي _ انْ یسرقْ _ ایةً یعرضوا
} «م» : منْ مالٍ _ ومنْ معهُ _ قرارمکینِ
}«و» : منْ وجد _ منْ ولي _ یومئذٍ واجفة
} «ن» : عنْ نفسٍ _ انْ نحنُ _ شيء نکرٍ.
ادغام بدون غنه
} «ل» : انْ لبثتمْ _ منْ لدنکَ _ متاعالکمْ
} «ر» : منْ ر ُْ ْ ِ ًً- «» : «».
: ْ ِ ِْ ِ ، ٌ ٌ ُ ٌ ، ْ ْ ، ً َ َ«» )(.
– «» : «».
)()()( : : َْْ ْ ْ ً
َ : ِْ ٍ ْ ٍ ٌ ً
: َْ ٍَُّ
: ُ