جزوه رنگی و تایپ شده فیزیولوژی گیاهان زراعی
مدرسان شریف پیام نور دکتر فرشاد ابراهیم پور هلن جعفری و آزاده نیرومند تألیف دکتر علیدانشگاه سراسری آزاد پیرزاد و
)( )( : ً :)ً : :
• : • : 
• : و نمو ریشه
فرایند رشد و نمو شامل همه جزوه فیزیولوژی گیاهان زراعی میشود که به ساخته شدن یک اندام کامل با همه اجزای آن میشود و بر این اساس رشد و نمو هم جنبه کمی دارد و هم جنبه کیفی. جنبه کمی این فرایند را رشد) Growth( و جنبه کیفی آن را نمو) Development( می گویند. رشد شامل بزرگ شدن بخشهای تشکیل دهنده اندام مورد نظر است که این بزرگ شدن برگشت ناپذیر است بنابراین بزرگ شدن سلولها بر اساس پدیده تورژسانس رشد محسوب نمیشود. بنابراین رشد شامل بزرگ شدن اندام مورد نظر است که با افزایش تعداد سلولها و یا با افزایش برگشت ناپذیر ابعاد آنها صورت میگیرد.
نمو شامل گذشتن از مراحل مختلف است که هر مرحله ویژگیهای خاص خود را دارد و با مراحل دیگر از نظر کیفی متفاوت است. برایمثال در زندگی یک گیاه مراحل مختلفی را مشاهده میکنیم: ابتدا گیاهک داخل دانه به طور غیر فعال مستقر است که در مرحله رویش دانه فعالیتهای حیاتی شدید میشوند و اندامهای مختلف پدید می آیند و آنگاه مرحله گل دادن فرا میرسد که ضمنان برخی از جوانهها به گل تبدیل میشوند و سرانجام پس از گرده افشانی میوه و دانه به وجود میآیند. باید توجه داشت که رشد و نمو اغلب همراه یکدیگرند و به طور هماهنگ با هم انجام میشوند.
مراحل رشد و نمو
در گیاهان رشد در همه مناطق یک گیاه انجام نمیشود بلکه مخصوص بخشهایی به نام مناطق مریستمی است. مناطق مریستمی عبارتند از: نوک ساقه، نزدیک نوک ریشه ،جوانههای جانبی و حلقههای زاینده در هر منطقه مریستمی رشد و تمایز طی مراحل زیر انجام میشود:
• مرحله تکثیر: در این مرحله سلولهای مریستمی به سرعت تقسیم میشوند و بر • : • : – – – – زمانی که طول آن به چند سانتی متر رسید انشعاباتی از آن جدا میشود که مبداء آنها استوانه مرکزی است. ریشه اصلی یا ریشه اولیه را در بیشتر گباهان میتوان از انشعابات آن تشخیص داد. ریشه اصلی اغلب به طور قائم وارد خاک میشود. ریشه اصلی در بسیاری از گیاهان مانند چنار و خیار خشبی است. در عده محدودی مانند چغندر و هویج غدهای است و در کوکب و سریش لعاب در خود ذخیره میکند.
2- ریشههای ثانویه یا فرعی یا جانبی
ریشههایی هستند که از نظر زمان پس از ریشه اصلی یا اولیه گیاه رشد و نمو مینمایند و مبدأ تشکیل آنها نیز متفاوت است. دسته اول ریشههای جانبی گیاهان دولپهای است که از استوانه مرکزی ریشه اصلی منشاء میگیرند و میتوان گفت که در ابتدا به موازات سطح خاک یعنی عمود بر ریشه اصلی نمو مینمایند ولی پس از مدتی ممکن است به سمت پایین متمایل شوند و در نتیجه حجم بزرگی از خاک را پر از ریشه کنند. دسته دوم ریشه ثانویه برخی از گیاهان تک لپهای مانند تیره گندمیان است که ریشه اصلی فقط مدت کوتاهی نمو میکند و دیری نمیگذرد که از نمو بازماندهها، ریشههای جانبی شروع به نمو جزوه فیزیولوژی گیاهان زراعی . این ریشهها به جای آنکه مانند ریشههای جانبی دولپهایها از ریشه اصلی منشعب گردند از ساقه منشاء میگیرند.
3- ریشههای نابجا
ریشه معمول ا در داخل خاک رشد نموده و از گیاهک منشاء میگیرند. معهذا تحت بعضی از شرایط، ریشه بر روی اعضای دیگر گیاه بخصوص ساقههای هوایی و زیرزمینی و همچنین برگها ظاهر میگردد که به آنها ریشه نابجا می گویند. در برخی گیاهان مثل داردوست ریشه نابجا در سرتاسر ساقه میروید تا آن را به تکیه گاه ثابت نگه دارد. بر روی ساقههای خزنده توت فرنگی ریشههای نابجا روییده و وارد خاک میشوند.
تقسیم بندی ریشه از نظر محیط رشد
1- ریشههای خاکزی
قسمت عمده ریشهها خاکزی هستند و از آب و املح و اکسیژن موجود در فضای بین ذرات خاک استفاده مینمایند. شکل و طول و سایر اختصاصات ریشههای دو گونه گیاهی ممکن است با یکدیگر اختلفات بسیار بارزی داشته باشند. گیاهانی که دارای ریشههای عمیق هستند طبع اا از آب و املح اعماق استفاده میکنند در صورتی که گیاهان با ریشه سطحی مخصوص نواحی مرطوب بوده که از رطوبت سطحی استفاده میکنند.
2- ریشههای آبزی
گیاهان آبزی که در مردابها به سر میبرند دارای ریشههای آبزی هستند و اکسیژن لزم جهت تنفس خود را از هوای محلول در آب میگیرند.
3- ریشههای هوایی
این ریشهها در قسمت اعظم عمر خود با هوا تماس دارند و نسبت به عمل اصلی که انجام میدهند میتوان آنها را به ریشههای تنفس کننده ،ریشههای مکینه ،ریشههای شمعکی ،ریشههای انگلی و ریشههای گندرو تقسیم نمود.
دانلود جزوه فیزیولوژی گیاهان زراعی رایگان خلاصه کتاب pdf
Perennial 8
• ریشههای تنفس کننده: برخی از گیاهان باتلقی مناطق حاره و مدیترانهای دارای ریشههای تنفس کننده میباشند. این ریشههامشابه ساقه از زمین خارج میشوند و بنابراین زمین گرایی منفی دارند و به نظر میرسد که تبادلت گازی را انجام میدهند.
• ریشههای اپی فیت : اصطلح اپی فیت به گیاهانی اطلق میشود که بر روی گیاهان دیگر زندگی میکنند. تعداد زیادی از گیاهان پیچنده و بالرونده جزو این دسته محسوب میشوند و برای نگهداشتن خود روی گیاه میزبان یا تکیه گاه از ریشههای نابجا استفاده میکنند مثل داردوست
• ریشههای مکینه10: در برخی از نباتات جزوه فیزیولوژی گیاهان زراعی که به صورت انگلی یا نیمه انگلی زندگی میکنند و فاقد کلروفیل هستند، این ریشهها به ساقه یا ریشه گیاه میزبان وارد شده و از مواد غذایی آن تغذیه میکنند. گل جالیز که انگل صیفی جات است، انگل ریشه بوده ولی سس انگل ساقه است.
• ریشههای شمعکی: در جزوه فیزیولوژی گیاهان زراعی 
– : – : – : غده بریده شود کاشتن غده به امید تولیدساقه هوایی و بذر بیهوده خواهد بود.
ساقه
در گیاهان تنها خزگیان )بریوفیتها( ساقه جزوه فیزیولوژی گیاهان زراعی ندارند .ساقههای هوایی گیاهان حامل جوانه انتهایی ،جوانههای کناری ،برگها، گلها و میوههاست. این اندام انتقال شیرههای گیاهی را نیز به عهده دارد.
مشخصات ظاهری یک ساقه
در روی ساقه برگها ،جوانهها و برآمدگیهایی به نام گره دیده میشود. گره به محلی گفته میشود که برگ یا برگها به ساقه متصل میشوند. فاصله دو گره متوالی را میانگره می گویند. در روی ساقه دو نوع جوانه دیده میشود: جوانههای جانبی و جوانه انتهایی .جوانههای جانبی در محل زاویهای که دمبرگ با ساقه میسازد، قرار دارند. این جوانهها خاستگاه محورهای فرعی و گلها هستند. هر جوانه توسط پولکهایی که برگهای تغییر شکل یافتهاند، حفاظت میشوند. جوانه انتهایی اغلب در نوک ساقه اصلی یا شاخهها پدید میآید و به جوانههای جانبی شباهت دارد اما کمی بزرگتر است. جوانه انتهایی با تولید بافتهای جدید موجب افزایش طول ساقه میشود. پولکهای حفاظتی اطراف جوانه انتهایی در فصل بهار می افتند ولی اثرات آنهادر پایین این جوانه باقی میماند که از روی این اثرات میتوان عمر یک شاخه را تعیین کرد.
ساختمان نخستین ساقه
برای مشاهده ساختمان نخستین ساقه دولپهای، برش عرضی از منطقه نزدیک به رأس شاخه جوان تهیه و زیر میکروسکوپ مشاهدهمیشود. ساختا نخستین ساقه تا حدود زیادی با ساختار نخستین ریشه شباهت دارد. در ساقه نیز از خارج به داخل روپوست، پوست و استوانه مرکزی دیده میشود.
1- روپوست یا اپیدرم: این لیه که ساقه جوان را از خارج میپوشاند به طور معمول شامل یک ردیف سلول زنده است که سطح خارجی آنها کوتینی شدهاند.
2- پوست: مانند پوست ریشه به طور معمول شامل بافت جزوه فیزیولوژی گیاهی ۱ است. در ساقههای علفی سبزرنگ سلولهای این بافت کلروپلست دارند .داخلیترین لیه پوست را آندودرم مینامند که استوانه – : :
–
فهرست مطالب